Κάποτε υπήρχε ένας διαφορετικός τρόπος να γνωρίσεις τις Κυκλάδες.
Όχι μόνο από το κατάστρωμα ενός πλοίου. Όχι μόνο από μια παραλία, ένα τραπέζι σε ένα νησιώτικο σοκάκι ή ένα ηλιοβασίλεμα.
Αλλά τρέχοντας ένα παλιό καλντερίμι. Ανεβαίνοντας έναν ξεχασμένο δρόμο. Περνώντας μέσα από ένα χωριό. Μπαίνοντας σε ένα μοναστήρι. Ακούγοντας μουσική σε μια αυλή. Δοκιμάζοντας ένα τοπικό φαγητό σε έναν σταθμό ανεφοδιασμού.
Κάποτε, στις Κυκλάδες, μπορούσες να γνωρίσεις ένα νησί τρέχοντας. Αυτό ήταν το Cyclades Trail Cup. Μια σειρά αγώνων ορεινού τρεξίματος που δημιουργήθηκε το 2015 και ταξίδεψε από νησί σε νησί μέχρι το 2019. Στην πορεία του πέρασε από 11 νησιά και δημιούργησε ή φιλοξένησε 23 αγωνίσματα trail running.
Όμως το Cyclades Trail Cup δεν δημιουργήθηκε μόνο για να μετράει χρόνους και χιλιόμετρα. Δημιουργήθηκε από την ανάγκη να γνωρίσουμε τις Κυκλάδες λίγο διαφορετικά.
Όλα ξεκίνησαν από ένα μονοπάτι
Η ιστορία είχε αρχίσει λίγο νωρίτερα. Τον Σεπτέμβριο του 2014, στη βόρεια Τήνο, στην περιοχή από όπου κατάγεται ο πατέρας μου, στον Πύργο και τον Πάνορμο, διοργανώθηκε το πρώτο Exomeria Trail Race.
Πριν ακόμη γίνει ο αγώνας, χρειάστηκε να καθαριστούν περίπου 20 χιλιόμετρα μονοπατιών. Μαζί με τον τοπικό πολιτιστικό σύλλογο και τον Δήμο Τήνου, ανοίξαμε ξανά διαδρομές που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από τους αθλητές, αλλά και να παραμείνουν στην υπηρεσία των περιπατητών.
Περίπου 90 άνθρωποι βρέθηκαν στην εκκίνηση. Ο αγώνας πέτυχε. Όμως το σημαντικότερο δεν ήταν ο αριθμός των συμμετοχών. Ήταν η ιδέα που έμεινε.
Ένας αγώνας μπορούσε να γίνει αφορμή για να ξαναζωντανέψει ένα μονοπάτι. Να φέρει ανθρώπους σε έναν τόπο. Να γνωρίσει ο επισκέπτης ένα μέρος που ίσως δεν θα συναντούσε ποτέ μέσα από μια συνηθισμένη τουριστική διαδρομή.
Και κάπου εκεί γεννήθηκε μια ακόμη σκέψη: τίποτα δεν χρειαζόταν να είναι όπως συνηθίζεται. Γιατί ένα μετάλλιο έπρεπε να είναι μεταλλικό; Γιατί ένα έπαθλο έπρεπε να είναι κύπελλο;
Στην Τήνο, 11 μαρμαρογλύπτες κλήθηκαν να δημιουργήσουν από ένα διαφορετικό έργο, με αφορμή τέσσερις λέξεις-κλειδιά. Τα έργα αυτά δεν εμφανίστηκαν απλώς στην απονομή. Εκτέθηκαν για τρεις μήνες σε Μουσείο του Πύργου, περιμένοντας τον αγώνα που θα τα έδινε στους νικητές του.
Ο αγώνας και ο πολιτισμός είχαν ήδη αρχίσει να μπλέκονται.
Όταν η πόλη έγινε διαδρομή
Λίγο αργότερα, η διαδρομή με οδήγησε στη Σύρο.
Εκεί δεν βρήκα το βουνό που περίμενα. Βρήκα όμως την Ερμούπολη. Και έτσι γεννήθηκε μια άλλη ιδέα. Ένας αγώνας μέσα στην πόλη.
Δέκα χιλιόμετρα μέσα στα στενά της Ερμούπολης, με χιλιάδες σκαλοπάτια, από την πλατεία Μιαούλη, μέσα από το ιστορικό Δημαρχείο, το θέατρο Απόλλων, τον Άγιο Νικόλαο, το Ινστιτούτο Κυβέλη, την Άνω Σύρο και το σπίτι του Βαμβακάρη. Οι αθλητές δεν περνούσαν απλώς δίπλα από τα αξιοθέατα. Έτρεχαν μέσα από αυτά.
Στη διάρκεια της διαδρομής μπορούσαν να συναντήσουν ποίηση σε μια αυλή, να ακούσουν μπουζούκι στο σπίτι του Μάρκου Βαμβακάρη και να γνωρίσουν την πόλη με έναν τρόπο που δεν θύμιζε έναν συνηθισμένο αγώνα δρόμου.
Η διαδρομή περνούσε μέσα από ένα πυκνό δίκτυο στενών, σκαλών και διασταυρώσεων και χρειαζόταν μια διαφορετική προσέγγιση στη σηματοδότηση.
Η λύση ήταν απλή και ευρηματική: μπλε αυτοκόλλητη ταινία τοποθετήθηκε στο έδαφος, δημιουργώντας μια διακοπτόμενη γραμμή που καθοδηγούσε τους αθλητές σε ολόκληρη τη διαδρομή. Κομμάτι-κομμάτι, βήμα-βήμα, τα στενά της Ερμούπολης μετατράπηκαν σε μια μοναδική αγωνιστική διαδρομή.
Κάπως έτσι, το Syros City Trail απέδειξε ότι ένα trail race μπορούσε να γεννηθεί ακόμη και μέσα στην καρδιά μιας ιστορικής πόλης.
Και μετά ήρθε η Άνδρος
Από το Κόρθι προς τη Λαρδιά, το Γιαννισαίο και από τη Μονή Παναχράντου στα Λιβάδια, το Συνετί και το Κάστρο της Κοχύλου, μέσα από ένα τεράστιο δίκτυο μονοπατιών, σχεδιάστηκε μια διαδρομή 24 χιλιομέτρων με περίπου 1.600 μέτρα θετικής υψομετρικής. Δίπλα της, μικρότερες αποστάσεις 10 και 5 χιλιομέτρων. Οι διαδρομές περνούσαν μέσα από χωριά. Οι κάτοικοι έβγαιναν στους δρόμους, χειροκροτούσαν και βοηθούσαν. Στη Μονή Παναχράντου, οι μοναχοί προσέφεραν νερό και τροφή στους αθλητές. Περισσότεροι από 200 εθελοντές στήριξαν τον αγώνα.
Μέχρι τότε, κάθε αγώνας ήταν και ένα ακόμη μάθημα.
Η Τήνος μου έδειξε ότι ένα μονοπάτι μπορεί να ξαναζωντανέψει.
Η Σύρος ότι μια πόλη μπορεί να γίνει trail.
Η Άνδρος ότι ένα ολόκληρο δίκτυο μονοπατιών μπορεί να μετατραπεί σε αγωνιστική εμπειρία.
Και κάπου εκεί γεννήθηκε μια απλή ερώτηση. Γιατί δύο και όχι τρεις;
Η ιδέα του Cyclades Trail Cup
Κάπου εκεί κατάλαβα ότι οι αγώνες μπορούσαν να γίνουν κάτι περισσότερο. Γιατί όχι ένα πρωτάθλημα που θα ταξίδευε από νησί σε νησί; Έτσι άρχισε να δημιουργείται το Cyclades Trail Cup.
Η λογική ήταν απλή, αλλά τότε όχι αυτονόητη. Να συνδεθούν διαφορετικοί αγώνες, σε διαφορετικά νησιά, κάτω από μια κοινή φιλοσοφία. Ο κάθε αγώνας μπορούσε να έχει τη δική του προσωπικότητα. Η διαδρομή μπορούσε να είναι διαφορετική. Το τοπίο, η γαστρονομία, η ιστορία, οι άνθρωποι, ακόμη και ο τρόπος διεξαγωγής μπορούσαν να αλλάζουν. Αυτό που δεν έπρεπε να αλλάζει ήταν η ποιότητα και η συνολική εμπειρία.
Σταδιακά δημιουργήθηκαν συγκεκριμένα κριτήρια και υποχρεώσεις για τους αγώνες που συμμετείχαν στη σειρά. Αγωνιστική και ημερολογιακή συνοχή, διαδρομές με σημαντικό ποσοστό καλντεριμιού, πολιτιστικές δράσεις, ανάδειξη τοπικών προϊόντων, επικοινωνία, σχέδιο έκτακτης ανάγκης, οικολογικές πρακτικές, κοινή σήμανση και προβολή του Cyclades Trail Cup.
Το 2016 ήταν η πρώτη επίσημη χρονιά του πρωταθλήματος, με τρεις αγώνες σε Τήνο, Σύρο και Άνδρο. Το 2017 προστέθηκαν η Νάξος, η Αμοργός και η Δονούσα.
Στη Νάξο δημιουργήθηκε μια ακόμη ιδέα που έμελλε να ταξιδέψει και στα υπόλοιπα νησιά: ενημερωτικές ημερίδες για τον αθλητικό και εναλλακτικό τουρισμό. Στόχος ήταν οι τοπικοί επαγγελματίες να γνωρίσουν το trail running, τον αθλητή-επισκέπτη και τον τρόπο με τον οποίο μια αθλητική διοργάνωση μπορούσε να συνδεθεί με την τοπική οικονομία και την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου.
Ένα αγώνισμα μπορεί να γίνει ταξίδι
Στην Αμοργό, ένας αγώνας ξεκινούσε με καΐκια. Το Spike, μια δική μου έμπνευση, γεννήθηκε από την επιθυμία να μετατραπεί η ιδιαίτερη γεωγραφία της Αμοργού σε αγωνιστική εμπειρία. Οι αθλητές έφταναν με καΐκια στη νήσο Νικουριά και, ξεκινώντας από την παραλία, ανέβαιναν στην ψηλότερη κορυφή της πριν πάρουν τον δρόμο της επιστροφής.
Ένα μικρό ταξίδι μέσα στο ίδιο το ταξίδι.
Στην Κέα, το Kea Challenge έγινε μια διήμερη εμπειρία: downhill προς την αρχαία Καρθαία, αγώνες την επόμενη ημέρα, αρχαιολογική ξενάγηση, πολιτιστικό παιχνίδι στην Ιουλίδα, λαογραφικό μουσείο, μουσική και τοπικά κεράσματα.
Το παιχνίδι «Ιουλ…είδα» έβαλε παιδιά και ενήλικες να ψάχνουν γρίφους μέσα στα στενά της Ιουλίδας, ανακαλύπτοντας ιστορίες, παραδόσεις, αρχιτεκτονικά στοιχεία και ανθρώπους του νησιού.
Στην Ίο, η προετοιμασία των αγώνων περιλάμβανε καθαρισμό μονοπατιών και άνοιγμα παλιών διαδρομών.
Στη Φολέγανδρο, δέκα χιλιόμετρα ακολούθησαν τη δυτική και νότια ακτογραμμή του νησιού, από τον Ταξιάρχη μέχρι τη Χώρα.
Στην Τήνο, οι σταθμοί ανεφοδιασμού δεν είχαν μόνο νερό. Είχαν τοπικές γεύσεις, μπύρα Νήσος, ξηρούς καρπούς, γεμιστά σύκα, αλμυρές μπουκιές και φανουροπιτάκια από τοπικές επιχειρήσεις.
Οι αθλητές μπορούσαν να ξεκινήσουν τη μέρα τους με τοπικό πρωινό, να συμμετάσχουν σε Pasta Party σε μοναστήρι και να συναντήσουν τους ανθρώπους των χωριών κατά μήκος της διαδρομής.
Ο αγώνας ήταν η αφορμή. Το νησί ήταν ο πραγματικός προορισμός.
Όταν η ιδέα έγινε σύστημα
Το 2018 το Cyclades Trail Cup είχε μεγαλώσει αρκετά ώστε να χρειάζεται πλέον τους δικούς του κανόνες.
Δημιουργήθηκε το CTC Point System, ώστε κάθε αγώνισμα, ανεξάρτητα από την απόστασή του, να μπορεί να δίνει βαθμούς. Κάθε αγώνας αποκτούσε έναν βαθμό δυσκολίας, που βασιζόταν σε χαρακτηριστικά όπως η απόσταση, η υψομετρική, το καλντερίμι, η άσφαλτος και οι σταθμοί ανεφοδιασμού, με πρόσθετους παράγοντες για τις καιρικές συνθήκες και την κατάταξη.
Παράλληλα, δημιουργήθηκαν κοινές οικολογικές πρακτικές και ένα δίκτυο εθελοντών, ώστε ένας αγώνας να μην εξαρτάται αποκλειστικά από το ανθρώπινο δυναμικό του κάθε νησιού.
Κάπως έτσι, αυτό που είχε ξεκινήσει από μερικές προσωπικές διαδρομές μετατράπηκε σε ένα ολόκληρο μοντέλο.
Έντεκα νησιά αργότερα
Από το 2016 έως το 2019, το Cyclades Trail Cup πέρασε από την Τήνο, τη Σύρο, την Άνδρο, τη Νάξο, την Αμοργό, τη Δονούσα, την Κίμωλο, την Ίο, την Κέα, τη Φολέγανδρο και την Κύθνο.
Είκοσι τρία αγωνίσματα. Εκατοντάδες αθλητές. Συμμετοχές από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Μονοπάτια που καθαρίστηκαν, χωριά που άνοιξαν τις πόρτες τους, άνθρωποι που έγιναν εθελοντές και επιχειρήσεις που έβαλαν το δικό τους μικρό κομμάτι στην ιστορία κάθε διοργάνωσης.
Και πίσω από όλα αυτά υπήρχαν άνθρωποι.
Εθελοντές. Αθλητές. Κάτοικοι χωριών. Μοναχοί. Μαγείρισσες. Ξενοδόχοι. Μικρές επιχειρήσεις. Δήμοι και σύλλογοι. Χορηγοί. Και ένας άνθρωπος που κάθε φορά έπρεπε να ξαναβρεί τη διαδρομή, να λύσει το επόμενο πρόβλημα και να κάνει το επόμενο βήμα.
Το τελευταίο ταξίδι
Το 2019 το Cyclades Trail Cup ξεκίνησε την τελευταία του διαδρομή.
Η Κέα άνοιξε τη χρονιά. Η Φολέγανδρος επέστρεψε για δεύτερη φορά. Η Άνδρος συνέχισε τον δικό της δρόμο, ενώ η Κύθνος κατάφερε τελικά να πραγματοποιηθεί.
Για ακόμη μία φορά, άνθρωποι από διαφορετικά μέρη συναντήθηκαν στα νησιά για να τρέξουν, να περπατήσουν, να γνωρίσουν τόπους και να μοιραστούν λίγες μέρες από τη ζωή τους.
Και οι αγώνες πήγαν καλά. Μόνο που, κάπου ανάμεσα στις διαδρομές, στα πλοία, στις προετοιμασίες και στις αμέτρητες μικρές λεπτομέρειες που χρειάζονταν για να σταθεί κάθε διοργάνωση, κάτι είχε αρχίσει να αλλάζει.
Για μένα.
Ίσως ήταν η κούραση τόσων χρόνων. Ίσως όλα εκείνα τα απρόοπτα που κάθε φορά έπρεπε να αντιμετωπιστούν. Η ευθύνη για τους ανθρώπους που συμμετείχαν. Οι ατέλειωτες ώρες δουλειάς. Και η οικονομική προσπάθεια που χρειαζόταν για να συνεχιστεί το εγχείρημα.
Οι αγώνες συνέχιζαν να προχωρούν. Εγώ, όμως, άρχισα σιγά-σιγά να φτάνω στο τέλος του δικού μου δρόμου.
Η Τήνος ήταν προγραμματισμένη για τον Δεκέμβριο. Τελικά, η διοργάνωση αναβλήθηκε και στη συνέχεια ακυρώθηκε, καθώς δεν είχαν εξασφαλιστεί οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την ασφαλή διεξαγωγή της.
Και κάπως έτσι, χωρίς μια μεγάλη στιγμή, χωρίς μια επίσημη αυλαία, αποφάσισα να σταματήσω. Όχι γιατί οι αγώνες είχαν πάψει να έχουν αξία. Αλλά γιατί κάποια στιγμή χρειάστηκε να αφήσω λίγο χώρο και για τη δική μου ζωή.
Ύστερα ήρθε η πανδημία. Τα πλοία σταμάτησαν. Τα νησιά άδειασαν. Οι δρόμοι και τα μονοπάτια ησύχασαν. Και το Cyclades Trail Cup έμεινε εκεί όπου πάντα είχε θέση, στα νησιά, στα μονοπάτια και στις αναμνήσεις όσων πρόλαβαν να το ζήσουν.
Τα μονοπάτια έμειναν. Ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο σημαντικό. Το Cyclades Trail Cup τελείωσε. Τα μονοπάτια όμως έμειναν.
Έμειναν τα καλντερίμια της Τήνου. Τα σκαλοπάτια της Ερμούπολης. Οι διαδρομές της Άνδρου. Η Καρθαία της Κέας. Η ακτογραμμή της Φολεγάνδρου. Έμειναν τα χωριά που κάποτε περίμεναν τους δρομείς. Οι αυλές όπου ακούστηκε μουσική. Τα τραπέζια όπου φτιάχτηκαν μακαρονάδες για δεκάδες ανθρώπους. Τα μουσεία που άνοιξαν τις πόρτες τους. Οι εθελοντές που ταξίδεψαν από νησί σε νησί.
Και κάπου εκεί, μέσα σε όλα αυτά, έμεινε και μια ιδέα. Ότι οι Κυκλάδες μπορούν να γνωριστούν αλλιώς. Όχι μόνο κοιτάζοντας. Αλλά περπατώντας, ζώντας και, έστω για λίγο, τρέχοντας.
Για λίγα χρόνια, οι Κυκλάδες δεν ήταν απλώς ένας προορισμός. Ήταν μια μεγάλη διαδρομή. Και εμείς την τρέξαμε.
Κάποτε τρέχαμε τις Κυκλάδες.
Ρόμπερτ Κωνσταντίνος Καραλής
Ιδρυτής και Τεχνικός Διευθυντής του Cyclades Trail Cup
